• Pejabat Setiausaha Kerajaan (PSUK)
• Pejabat Tanah
• Pejabat Daerah
• Pejabat Perbendaharaan
• Lain-lain Institusi/Jabatan Kerajaan Kekuasaan
• Kekuasaan Dalam PTNK

Seluruh pegawai tadbir Negeri Kedah bertugas mengikut jabatan / pejabat masing-masing dan bertanggungjawab kepada ketua mereka -- Setiausaha Kerajaan Negeri (SKN) yang belum pecah Perang Dunia Kedua jawatan ini dikenali dengan Setiausaha kepada Kerajaan (Secretary to Government). SKN memikul tanggungjawab mempastikan pentadbiran negeri berjalan lancar dan ia bertanggungjawab kepada DYMM Sultan. Rajah di bawah menunjukkan pentadbiran yang dijalankan oleh PTNK sebelum Merdeka.

Rajah 1: STRUKTUR PENTADBIRAN NEGERI OLEH PTNK

Pejabat Setiausaha Kerajaan (PSUK)

Pejabat ini diketuai sendiri oleh SKN. Seperti yang disebut di atas, pejabat ini merupakan ibu pejabat pentadbiran negeri keseluruhannya. Dalam maksud yang lain, pejabat SKN berfungsi mengatur, menyelaras dan menyusun perjalanan keempat-empat pejabat utama dalam sistem pentadbiran PTNK.

Tugas-tugas SKN dibantu oleh sekumpulan pegawai PTNK yang digelar "Penolong Setiausaha Kerajaan " (Assistant State Secreatary). Bilangan mereka pada sesuatu masa ditentukan oleh beban pentadbiran yang dipikul oleh SKN. Sebelum 1950 Pejabat SKN hanya mempunyai dua orang penolong. "Under Secretary" dan "Second Under Secretary". Selepas itu seorang lagi penolong dilantik dengan gelaran "Penolong Setiausaha Kerajaan Cawangan Perkhidmatan" (Asisstant Under Secretary Service Branch).

Sementara itu selepas 1948, gelaran "Under Secretary" telah diubah menjadi :Penolong Setiausaha Kerajaan I" (Assistant State Secretary I) manakala "Second Under Secretary" diubah menjadi "Penolong Setiausaha Kerajaan III" (Asisstant State Secretary III). Perubahan taraf "Second Under Secretary" kepada Penolong SKN III adalah disebabkan beban jawatan Penolong SKN -- Cawangan Perkhidmatan yang baru ditubuh itu lebih tinggi darinya. Pegawai PTNK yang menjawat jawatan Penolong SKN Cawangan Perkhidmatan berada pada kedudukan yang rendah sedikit saja daripada Penolong SKN I. Oleh itu antara ketiga-tiga penolong SKN itu, Penolong SKN I berada diperingkat paling kanan dan Penolong SKN III berada di peringkat paling bawah.

Pejabat Tanah

Pejabat ini berpusat di Alor Star -- dalam kawasan Komplek Pentadbiran. Pentadbirannya diketuai oleh seorang pegawai bergelar "Pengarah Tanah" (Director of Lands). Dalam menjalankan tugasnya, Pejabat Tanah membentuk cawangan-cawangan di seluruh negeri Kedah dan tiap-tiap cawangan ditadbir oleh seorang pegawai bergelar "Pegawai Tanah" (Land Officer). Tiap-tiap cawangan di seluruh negeri itu berkhidmat dan bertanggungjawab kepada Pejabat Tanah Alor Star yang menjadi ibupejabat kepada pentadbiran tanah.

Di ibupejabat, Pengarah Tanah dibantu oleh sekumpulan pegawai bergelar Penolong Pengarah Tanah (Asisstant Director of Lands). Bilangan penolong ini bergantung kepada beban kerja di ibupejabat; jika barat, bilangan pegawai penolong itu akan ditambah. Sehingga merdeka terdapat dua orang Penolong Pengarah Tanah. Mereka ialah Penolong Pertama Pengarah Tanah (First Asisstant Director of Lands) dan Penolong Kedua Pengarah Tanah ( Second Asisstant Director of Lands). Di samping itu PTNK pernah menempatkan seorang lagi pegawainya di Ibupejabat Tanah ini untuk menjawat jawatan Pembantu pejabat kepada pengarah tanah (Officer Asisstant to Director of Lands) tetapi menjelang 1955 jawatan ini telah dikeluarkan dari senarai PTNK. Tindakan ini diambil kerana fungsi Pembantu Pejabat bukan tergolong dalam bidang "Pentadbiran"; ia lebih mirip kepada fungsi-fungsi kumpulan perkeranian.

Di peringkat daerah sehingga 1957 sejumlah 10 buah Pejabat Tanah telah ditubuh. Dasar penubuhannya ialah satu untuk tiap-tiap sebuah daerah: Kota Star, Kuala Muda, Baling, Kubang Pasu, Kulim, Bandar Baru, Langkawi, Yan, Sik dan Padang Terap.

Walaupun dinyatakan pentadbiran tanah di peringkat daerah diketuai oleh Pegawai Tanah tetapi ini tidak semuanya berlaku. Setengah-setengah daerah seperti Langkawi, Yan, Sik dan Padang Terap tidak dilantik Pegawai tanah. Urusan tanahnya dikendali secara bersama oleh Pegawai-pegawai PTNK yang bertugas di Pejabat Daerah dalam daerah-daerah tersebut. Pegawai bersama ini dikenali dengan "Pegawai Daerah dan Pegawai Tanah" manakala penolongnya dikenali dengan "Penolong Pegawai Daerah dan penolong Pegawai Tanah".

Sebenarnya dasar perlantikan seseorang pegawai ke dalam sesuatu jawatan adalah berdasar kepada beban yang ditimbul oleh jawatan berkenaan. Ertinya, lihat beban dulu sebelum pegawai dilantik. Justeru itu mana-mana daerah yang pentadbiran tanahnya ringan atau terlalu ringan -- kerana tiada pembangunan tanah -- penempatan Pegawai Tanah tidak perlu. Untuk daerah-daerah berkenaan Peraturan Am (General Orders) memerintah supaya Pegawai Daerah menjalankan sama pentadbiran tanah.

Dibandingkan dengan daerah-daerah yang mempunyai pentadbiran tanah sendiri, empat daerah di atas amat mundur. Enam daerah yang lain terutama Kota Star, Kubang Pasu, Kulim dan Kuala Muda jauh lebih maju dan kaya. Estet getah telah dibuka oleh pemodal-pemodal Eropah dan China di samping lain-lain hasil semulajadi seperti bijih timah. Jadi tidak hairanlah di daerah-daerah tersebut dilantik Pegawai Tanah untuk mengendalikan urusan tanah yang sedang berkembang.

Kesan daripada dasar di atas ialah daerah yang sudah maju akan bertambah maju manakala daerah mundur akan bertambah mundur. Ini ternyata benarnya. Sehingga selepas 20 tahun kemerdekaan daerah-daerah yang mundur di atas itu terus mundur. Tumpuan pembangunan infrastruktur diutamakan di daerah yang sudah maju, daerah yang tiada pelaburan dibiarkan. Infrastruktur tidak diberatkan sehingga pelaburan susah hendak dilakukan.

Akibat daripada dasar seperti di atas, setengah daerah mempunyai pentadbir yang ramai sedangkan di daerah yang lain, jumlahnya begitu kurang. Daerah Kota Star -- daerah yang paling maju di Negeri Kedah masa itu - tiga orang pentadbir tanah (Pegawai tanah, Penolong Pegawai Tanah I dan Penolong Pegawai Tanah II). Begitu juga dengan daerah Kubang Pasu dan Kuala Muda pernah dilantik tiga orang pentadbir tanah. Berbanding dengan Daerah-daerah Langkawi, Yan, Sik dan Padang Terap bukan saja pentadbir tanahnya kurang malah lebih dari itu ia langsung tidak ada pentadbir tanah tersendiri.

Sepatutnya untuk mengwujudkan kemajuan yang sama bagi semua daerah, kaedah yang dipakai itu harus ditukar kepada bentuk lain iaitu "Lantik dahulu", beban diberi selepasnya". Melalui kaedah ini pegawai-pegawai yang telah dilantik itu akan bertugas memajukan sektor-sektor di bawahnya. Contohnya, Pegawai Tanah akan memajukan penggunaan tanah. Jika ia tidak dilantik, sedangkan Pegawai Daerah sibuk dengan tugas-tugasnya, pembangunan tanah tentulah terabai.

Walaupun ditunjukkan di atas adanya kerjasama antara Pejabat tanah dan Daerah tetapi fenomena ini hanya berlaku selepas 1909. Inilah yang dikatakan sekali air pasang sekali pantai berubah. Di bawah pentadbiran Sultan Abdul Hamid dan Penasihat Siam kedua-dua bahagian itu diasingkan tetapi di bawah Penasihat Inggeris (mulai 1909) ia beransur-ansur disatukan.

Sebelum 1909 penubuhan Pejabat Tanah tidak semestinya mengikut daerah. Ia ditubuh mengikut keperluan setempat. Dalam sesuatu daerah yang urusan tanahnya terlalu mendesak mungkin akan ditubuh lebih dari sebuah Pejabat Tanah, sebaliknya daerah yang urusan tanahnya tidak berat kemungkinan pejabat itu tidak ditubuh langsung. Daerah Kota Star pernah mempunyai empat buah pusat pentadbiran tanah - di Alor Changleh, Sungai Korok, Simpang Empat dan Alor Star sendiri. Ini tidak menghairankan kerana daerah ini merupakan kawasan padi yang luas yang memerlukan pentadbiran tanah yang luas juga. Pada masa yang sama Daerah padang Terap tidak mempunyai walau sebuah pun Pejabat Tanah. Ini terjadi kerana kawasan tersebut merupakan kawasan hutan belantara yang tebal. Penduduk tidak ramai kerana ketika itu kegiatan ekonomi utama ialah pertanian padi. Selain daripada empat buah Pejabat Tanah di atas, sebelum 1909 terdapat enam buah lagi pejabat tersebut iaitu di Seputeh, Kuala Muda, Krian, Langkawi dan Sungai Limau.

Apabila Inggeris mencampuri urusan pentadbiran Negeri Kedah, ia telah beransur-ansur mencantumkan pentadbiran daerah dan tanah. Pejabat Tanah dipindahkan ke ibu-ibu daerah dan bagi daerah-daerah yang dirasa tidak perlu di tubuh Pejabat Tanah, urusan tanahnya dijaga -- bukan dikawal -- oleh Pejabat Daerah. Inilah langkah pertama percantuman tersebut.

Langkah Inggeris boleh dilihat dari dua sudut:

• Pertama : untuk mengurang kos kerajaan, semenjak hasil negeri bergantung kuat kepada pertanian (padi dan candu) dan hutan -- galian kurang -- pendapatan negeri tidaklah terlalu tinggi. Lebih-lebih lagi hutang kepada Siam belum selesai dijelaskan lagi. Justeru itu penjimatan perbelanjaan adalah perlu.
• Kedua : Kerjasama antara urusan daerah dan tanah memang mudah dilakukan. Oleh kerana kedua-duanya berada dalam satu kawasan, kerjasama tidak sukar untuk dilaksanakan.

Menjelang 1957 kerjasama ini dieratkan lagi hingga keperingkat percantuman. Syor telah dibuat oleh satu jawatankuasa penyemak pentadbiran PTNK supaya perkhidmatan Pejabat Tanah yang berasingan dihapuskan sebaliknya dicantumkan dengan Pejabat Daerah di bawah pentadbiran seorang Pegawai Derah. Alasan untuk percantuman tersebut ialah sistem yang sedia ada tidak meluas. Dalam satu masa pegawai-pegawai di Pejabat Tanah hanya menghadkan perhatian kepada urusan tanah padahal sebagai seorang pegawai PTNK di peringkat daerah mereka sepatutnya melibatkan diri dalam semua urusan pentadbiran daerah seluruhnya.

Walaupun sehingga 1957 syor itu belum sempat dilaksanakan kerana masih dalam pertimbangan kerajaan (Majlis Negeri) tetapi kesimpulan yang dapat dibuat ialah wujudnya satu bentuk pemusatan pentadbiran daerah. Ini terbukti selepas ini di mana pada tiap-tiap daerah, di ibu-ibu daerah, dibangunkan pusat-pusat pentadbiran di mana di dalamnya diwujudkan pelbagai cawangan pentadbiran untuk daerah tersebut. Kesemua pentadbiran di situ diketuai oleh seorang Pegawai Daerah.

Pejabat Daerah

Peranan pejabat ini telah disentuh sepintas lalu pada bahagian awal bab ini. Dalam sistem pentadbiran Negeri Kedah, pejabat inilah yang pesat perkembangannya. Kerjasama dan kemudian percantuman pentadbiran tanah dengan pejabat ini menambahkan lagi kepesatan perkembangan tersebut.

Tidak seperti pentadbiran tanah, pentadbiran daerah tidak mempunyai sebuah Ibupejabat di Alor Star. Kesemua pejabat-pejabat Daerah tersebut masing-masing bertanggungjawab terus kepada SKN di Pejabat Setiausaha Kerajaan.